अनियमित पाळी आणि गर्भधारणा – मूळ कारण समजून घेऊया

गर्भ धारणेसाठी प्रयत्न करणाऱ्या अनेक महिलांना एकच सल्ला वारंवार ऐकायला मिळतो – “सर्वप्रथम मासिक पाळी नियमित करणे आवश्यक”

पण अनियमित पाळी  म्हणजे  नेमकं काय? आणि त्याचा गर्भधारणेवर नेमका परिणाम कसा होतो? क्लिनिकल अनुभवात असं दिसून येतं की पाळी अनियमित असणे हा केवळ तारीख पुढे मागे होण्याशी संबंधित नसतो, तर तो शरीरातील हॉर्मोनल, पचन आणि मानसिक असंतुलनाचा संकेत असतो.

आयुर्वेदानुसार मासिक पाळी ही एक वेगळी घटना नसून संपूर्ण आरोग्याचे प्रतिबिंब आहे.

अनियमित पाळी म्हणजे काय?

साधारणतः २६ ते ३२ दिवसांनी येणारी, अंदाजे समान प्रवाह असलेली पाळी नियमित मानली जाते.

अनियमिततेची काही लक्षणे:

• उशिरा येणारी पाळी
• खूप लवकर येणारी पाळी
• एखादा महिना चुकणे
• प्रत्येक महिन्यात बदलणारे अंतर
• खूप कमी किंवा खूप जास्त रक्तस्राव

ही लक्षणे किरकोळ वाटली तरी गर्भधारणेवर त्यांचा परिणाम होऊ शकतो.

नियमित पाळी गर्भधारणेसाठी का महत्त्वाची?

गर्भधारणा ही योग्य वेळी अंडोत्सर्जन (Ovulation) आणि गर्भाशयाची तयारी यावर अवलंबून असते. पाळी अनियमित असल्यास अंडोत्सर्जनाचा नेमका दिवस ओळखणे कठीण होते.

यामुळे खालील गोष्टी उद्भवू असतात:

• फलदायी दिवस चुकणे
• हॉर्मोनल असंतुलन
• गर्भाशयाची योग्य तयारी न होणे
• मानसिक ताण वाढणे

अनेकदा रिपोर्ट्स नॉर्मल असूनही ही समस्या आढळते.

आयुर्वेदानुसार अनियमित पाळीची कारणे

आयुर्वेदात मासिक पाळी ही दोषांच्या संतुलनाशी संबंधित मानली जाते.

• वात दोष वाढल्यास → पाळी उशिरा येते ,ओटीपोट, कंबर इ. वेदना
• पित्त दोष वाढल्यास → जास्त रक्तस्राव
• कफ दोष वाढल्यास  →पाळी उशिरा येते. मासिक स्राव अल्प

आयुर्वेदामध्ये केवळ लक्षणानुसार उपचार न करता मूळ दोषावर उपचार करून शारीरिक दोष संतुलन केले जाते

आधुनिक जीवनशैली आणि पाळीतील अनियमितता

आजच्या जीवनशैलीतील काही सवयी मासिक पाळीवर परिणाम करतात:

• उशिरा झोपणे
• सततचा मानसिक ताण
• बसून राहण्याची सवय
• वारंवार डाएटिंग किंवा अतिव्यायाम
• प्रोसेस्ड अन्नाचे जास्त सेवन
• रात्री उशिरापर्यंत स्क्रीन वापर

या सवयी हळूहळू हॉर्मोनल संतुलन बिघडवतात.

पचन आणि हार्मोन्स यांचा संबंध

आयुर्वेदात अग्नी (पचनशक्ती) खूप महत्त्वाची मानली जाते. पचन कमजोर असल्यास शरीरातील धातूंचे पोषण नीट होत नाही.

त्यामुळे:

• ऊर्जा कमी वाटणे
• पोषणतत्वांची कमतरता
• हॉर्मोनल सिग्नल्स बिघडणे
• मासिक चक्रावर परिणाम

इत्यादी लक्षणे दिसतात . म्हणूनच पचन आणि पाळी यांचा जवळचा संबंध आहे.

मानसिक आरोग्याचा परिणाम

सततची चिंता, दडपलेले भाव, कामाच्या ठिकाणी  परफॉर्मन्स प्रेशर हे सर्व मासिक पाळीच्या लयीत अडथळा आणू शकतात.

आयुर्वेदानुसार मन आणि शरीर वेगळे नाहीत.
शांत मन हे नियमित चक्रासाठी महत्त्वाचे असते.

सर्वांगीण दृष्टिकोन का आवश्यक?

आयुर्वेद झटपट उपायांवर भर देत नाही, तर औषधे आणि दिनचर्या पालन इत्यादी उपायांद्वारे दोष संतुलन करण्यावर भर देतो .

• नियमित दिनचर्या
• योग्य पचन
• पुरेशी झोप
• मानसिक संतुलन
• नैसर्गिक लयीनुसार जीवनशैली

यामुळे मासिक चक्र आपोआप नियमित होण्यास मदत होते.

निष्कर्ष

अनियमित पाळी ही केवळ मासिक समस्या नसून ती शरीरातील अंतर्गत असंतुलनाचा संकेत असते. गर्भधारणा नियोजन करताना केवळ तारखा न्हवे तर शरीराचे संतुलन महत्त्वाचे असते.

संपर्क

जर आपण गर्भधारणेचे नियोजन करत असाल आणि पाळी अनियमित असेल, तर वैयक्तिक आरोग्य मूल्यमापनावर आधारित बीज संस्कार मार्गदर्शन उपयुक्त ठरू शकते. आपण Aatreya Ayurved & Panchakarma Clinic, Hadapsar, Pune येथे संपर्क साधू शकता किंवा 9860007992 या क्रमांकावर फोन करू शकता.

सल्ला हा वैयक्तिक आरोग्य तपासणीनुसार दिला जातो.